Trong một cuộc điều tra nghiên cứu mới đây, các nhà khoa học đã tìm ra một loài mực hoàn toàn mới từ mẫu vật đã bị bỏ quên trong bảo tàng suốt gần bảy thập kỷ. Phát hiện này không chỉ làm thay đổi cấu trúc phân loại sinh vật biển mà còn mở ra nhiều câu hỏi mới về sự đa dạng của các loài động vật đại dương.
Mẫu vật mực này từng được tìm thấy trong bụng của một con cá nhà táng trong chuyến thám hiểm săn bắt cá voi ở Nam Cực vào năm 1955 – 1956. Trong suốt nhiều năm, mẫu vật này chỉ được ghi nhận đơn giản như một loài mực thông thường và đã nằm im lìm trên kệ của các bảo tàng. Đánh giá chính sách lao động cho lãnh đạo giáo dục trong… Sự Cố Giao Thông Trên Cao Tốc: Xe Đầu Kéo Bốc Cháy Gây Ch… Thời Tiết Miền Trung: Nắng Nóng Có Thể Sẽ Giảm Thế Nào?
Mẫu vật mực đã nằm im lặng trên kệ bảo tàng gần bảy thập kỷ và hóa ra lại là loài mới. Ảnh: Fernando Ángel, Fernández-Álvarez/ICM-CSIC
Hành trình của mẫu vật này đến với thế giới khoa học bắt đầu khi nhà nghiên cứu Malcolm Clarke phát hiện nó trong ruột của con cá nhà táng đực. Sau khi Clarke qua đời vào năm 2013, bộ sưu tập của ông được chuyển tới Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên tại London, Anh, và sau đó được cho Viện Khoa học Biển ở Barcelona, Tây Ban Nha mượn để phục vụ cho một nghiên cứu tổng quan.
Tại đây, các chuyên gia như Sam Arnold, David Nos, Raquel Sáez-Liante và Fernando Ángel Fernández-Álvarez đã xem xét lại và nhận thấy rằng mẫu vật này khá khác biệt so với những loài mực hiện có.
Phân tích chi tiết, được công bố trong Zoological Journal of the Linnean Society vào tháng 7 năm 2025, cho thấy mẫu vật này có đặc điểm giải phẫu đặc trưng mà không thể xếp vào các họ mực đại dương đã được biết đến. Do đó, họ đã quyết định hình thành một họ mới có tên là Mobydickidae, với loài duy nhất trong họ này được đặt tên là Mobydickia poseidonii. Tên gọi Mobydickia được lấy cảm hứng từ tác phẩm nổi tiếng Moby-Dick, trong khi tên loài poseidonii được đặt theo tên của thần biển Poseidon với hình dạng các móc tua của nó giống như cây đinh ba của vị thần này trong thần thoại Hy Lạp.
Về hình dáng, mẫu mực này có chiều dài khoảng 175 mm, với cơ thể mềm mại và màu sắc nhạt, nhưng điều đặc biệt là nó không có các cơ quan phát quang, một tính năng mà hầu hết các loài mực sống ở độ sâu thường sở hữu.
Hình dáng độc đáo của nó với những vây nhỏ, mỏ và cấu trúc các móc tua đã khẳng định rằng đây là một nhánh độc lập trong quá trình tiến hóa.
Hình minh họa cho loài mực Mobydickia poseidonii. Ảnh: ECOticias.com ‘El Periódico Verde’/X
Mặc dù việc mô tả loài mới là chuyện không hiếm trong sinh học, nhưng việc công nhận một họ mới là một thành tựu lớn hơn nhiều, bởi nó thể hiện sự phân loại hệ thống cho các nhóm có cấu trúc tương đồng. Đây cũng là họ mực đại dương mới đầu tiên được công nhận kể từ khi họ Magnapinnidae được phát hiện vào năm 1998. Với giá trị đặc biệt này, loài mới đã được tổ chức Đăng ký Loài biển Thế giới công nhận trong danh sách 10 loài biển nổi bật của năm 2025.
Mặc dù vậy, các nhà nghiên cứu cũng nhấn mạnh rằng phát hiện này hiện chỉ dựa trên một mẫu vật duy nhất chưa hoàn chỉnh, và chưa thể thu thập chuỗi ADN do điều kiện bảo quản lâu dài. Họ chưa bao giờ nhìn thấy một cá thể Mobydickia poseidonii sống nào, và vẫn chưa xác định được môi trường sống cũng như tập tính sinh sản của chúng. Việc tìm thấy mẫu vật trong bụng cá nhà táng cũng mơ hồ về việc chúng sống ở đâu, vì cá voi có thể di chuyển xa sau khi săn mồi.
Dù còn nhiều điều bí ẩn chưa được giải đáp, phát hiện này thể hiện rõ tầm quan trọng của các bộ sưu tập bảo tàng trong việc lưu giữ kiến thức khoa học. Với đại dương rộng lớn và sâu thẳm, con người rất khó để thăm dò toàn bộ bằng các phương tiện nghiên cứu thông thường.
Đôi khi, chính những mẫu vật cũ bị bỏ quên qua nhiều thập kỷ, kết hợp với góc nhìn mới từ các nhà nghiên cứu hiện đại, có thể trở thành chìa khóa mở ra những khía cạnh còn thiếu trong chuỗi tiến hóa của tự nhiên.
