Cuộc tranh luận về nguồn gốc của loài rắn đã có những bước ngoặt thú vị khi nghiên cứu về một mẫu hóa thạch cổ đại được phát hiện tại Brazil. Các nhà khoa học đã từng tranh cãi xem liệu sự tiến hóa của rắn là do thích nghi với môi trường dưới lòng đất hay đời sống dưới nước. Tuy nhiên, một nghiên cứu mới từ tạp chí Nature đã cung cấp những bằng chứng rõ ràng, chỉ ra rằng tổ tiên của rắn đã không đơn giản đi theo một con đường sinh thái duy nhất, mà thay vào đó đã thử nghiệm với nhiều môi trường sống khác nhau.
Mẫu hóa thạch rắn cổ xưa mang tên Tametara mirim được tìm thấy tại bang São Paulo, Brazil, sống cách đây khoảng 80 triệu năm vào thời kỳ mà khủng long đang thống trị thế giới. Đây được coi là một trong những bộ xương hóa thạch rắn nguyên vẹn nhất từng được phát hiện, với phần hộp sọ 3 chiều, xương hàm và 103 đốt sống. Việt Nam và Australia Thúc Đẩy Hợp Tác Công Nghệ RNA Tron… TPHCM Đề Xuất Biện Pháp Bảo Vệ Trẻ Em Sau Vụ Nghi Bạo Hành Công An TPHCM Tăng Cường Biện Pháp Kiểm Soát Tốc Độ Tại H…
Mẫu hóa thạch rắn cổ đại mang tên Tametara mirim được phát hiện tại bang São Paulo, phía đông nam Brazil. Ảnh: Agustin Martinelli.
Để hiểu rõ hơn về lối sống của rắn cổ đại này mà không làm hư hại mẫu vật, nhóm nghiên cứu quốc tế do Phó giáo sư Tiago Simões từ Đại học Princeton dẫn dắt đã sử dụng công nghệ chụp cắt lớp vi tính và dựng hình 3D. Kỹ thuật này giúp các nhà nghiên cứu có thể quan sát bên trong lớp đá sa thạch và tái tạo hình dạng não bộ và cấu trúc xương sọ của Tametara mirim.
Phân tích cho thấy, mẫu vật này có hộp sọ dày và cấu trúc tai trong tiêu biểu của các loài thường sống trong môi trường đào xới. Không chỉ vậy, vùng thị giác của nó cũng nhỏ, trong khi các thùy khứu giác ngắn và phần não trước chỉ phát triển ở mức vừa phải. Những đặc điểm này phù hợp với cách sống trong bóng tối dưới lòng đất, nơi khả năng cảm nhận rung động và mùi hương thay thế cho thị giác.
Bên cạnh đó, khi so sánh Tametara mirim với mẫu hóa thạch rắn nổi tiếng khác là Dinilysia patagonica từ Argentina, các nhà nghiên cứu đã nhận thấy sự khác biệt rõ rệt trong hình dạng khoang não và cấu trúc xương, mặc dù cả hai đều sống trong cùng một thời kỳ.
Hình minh họa sinh cảnh của loài rắn cổ đại Tametara mirim. Nguồn: Gabriel Ugueto
Khác với loài rắn ở Brazil thích nghi với môi trường dưới đất, Dinilysia patagonica lại có các đặc điểm thích hợp cho cuộc sống trên mặt đất. Thêm vào đó, những hóa thạch rắn khác được tìm thấy trong trầm tích biển đã làm phong phú thêm bức tranh tiến hóa của loài bò sát này.
Nhà nghiên cứu Simone Macrì từ Đại học Helsinki nhấn mạnh: “Bộ não mang lại một câu chuyện phong phú hơn rất nhiều so với chỉ bộ xương.” Ông cho rằng, sự kết hợp giữa tái tạo bộ não dựa vào chụp cắt lớp vi tính với dữ liệu từ các loài rắn hiện tại giúp chỉ ra rằng tổ tiên của loài rắn không chỉ tiến hóa theo một hướng duy nhất, mà đã khám phá nhiều chiến lược sinh thái và cảm giác khác nhau.
Các nhà nghiên cứu, trong đó có Giám đốc nghiên cứu Nicolas Di-Poï từ Viện Khoa học Sự sống HiLIFE – Đại học Helsinki, đã xác nhận rằng các nhánh loài rắn cổ đại đã rất năng động trong việc khám phá và thích ứng với nhiều môi trường từ rất sớm, có khả năng chuyển đổi giữa lối sống dưới đất, trên đất và dưới nước.
Thông tin mới từ Brazil cung cấp cái nhìn rõ nét hơn về sự đa dạng sinh thái và hình thái của loài rắn, cho thấy rằng cấu trúc cơ thể dài không chân không chỉ xuất phát từ một áp lực môi trường đơn lẻ, mà còn là “chìa khóa” giúp loài này chiếm lĩnh nhiều không gian sống khác nhau.
Công trình nghiên cứu này không chỉ kết thúc những tranh cãi kéo dài mà còn giúp làm sáng tỏ khả năng thích nghi vượt trội của các sinh vật trong suốt lịch sử Trái Đất.
