Tình hình dịch bệnh Ebola tại CHDC Congo đang trở nên nghiêm trọng hơn bao giờ hết khi số ca nhiễm gia tăng nhanh chóng. Chỉ sau ba tháng từ thời điểm đầu phát hiện dịch vào giữa tháng 5, quốc gia này đã ghi nhận hơn 3.500 ca nhiễm được xác định và hơn 1.500 ca tử vong.
Thông tin gần đây từ Bộ Y tế CHDC Congo cùng Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã cho thấy rằng đợt dịch hiện tại đã vượt qua cả thảm họa kéo dài từ năm 2018 đến 2020, trở thành đợt bùng phát disease Ebola lớn thứ hai trong lịch sử nhân loại, chỉ đứng sau đợt dịch ở Tây Phi từ năm 2014 đến 2016. Nghị Định Mới Quy Định Xử Phạt Trốn Đóng Bảo Hiểm Xã Hội Thời Gian Công Bố Điểm Chuẩn Đại Học Năm 2026 Sẽ Ra Sao?
Những Thách Thức Trong Tâm Dịch
Điểm đáng chú ý trong đợt dịch này chính là tốc độ lây nhiễm siêu tốc độ. Đại diện của Chương trình Lương thực Thế giới thuộc Liên Hợp Quốc đã khẳng định đây là đợt bùng phát Ebola lây lan nhanh nhất mà chúng ta từng chứng kiến, kêu gọi sự chú ý mạnh mẽ hơn từ cộng đồng quốc tế.
Các nhân viên y tế tại một trung tâm điều trị Ebola ở CHDC Congo. Ảnh: Finbarr O’Reilly/The New York Times
Theo chia sẻ từ Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC)</strong) châu Phi, số lượng bệnh nhân tử vong trong ba tháng đầu tiên của đợt dịch này cao gấp năm lần so với các đợt bùng phát trước đó ở cùng giai đoạn. Trong khi đợt dịch năm 2018 đã mất khoảng 235 ngày để vượt qua ngưỡng 1.000 ca mắc, thì đợt dịch hiện tại chỉ cần khoảng 40 ngày để đạt mức tương tự.
Nguyên nhân khiến công tác kiểm soát dịch bệnh gặp khó khăn xuất phát từ việc virus gây bệnh thuộc chủng Bundibugyo, một loại virus Ebola hiếm gặp với tỷ lệ tử vong từ 30% đến 50%. Hiện tại, không có vaccine hay thuốc chữa trị nào được cấp phép thương mại chính thức.
Virus này có thể lây truyền sang người qua việc tiếp xúc trực tiếp với máu, dịch cơ thể hoặc các chất dịch của người nhiễm bệnh. Chủng Bundibugyo khác với chủng Zaire phổ biến, đã có sẵn các công cụ y tế để ứng phó, điều này khiến các nhân viên y tế tuyến đầu cảm thấy rất bất an và gặp khó khăn trong công tác điều trị.
Tình hình trở nên căng thẳng hơn khi tâm dịch nằm ở tỉnh Ituri, phía đông bắc CHDC Congo, và đã lan rộng sang các tỉnh lân cận như Bắc Kivu và Nam Kivu. Đây là những khu vực chịu nhiều bất ổn từ các cuộc xung đột vũ trang kéo dài giữa chính phủ và các nhóm phiến quân.
Cuộc xung đột và sự di tản của hơn 1 triệu người đã hạn chế khả năng tiếp cận cộng đồng của lực lượng ứng phó y tế. Thêm vào đó, niềm tin vào các phương pháp chữa bệnh truyền thống cùng với sự thiếu tin tưởng vào chính quyền địa phương vẫn còn phổ biến ở nhiều vùng. Điều này khiến nhiều bệnh nhân tìm đến các thầy lang, làm tăng nguy cơ lây nhiễm Ebola và gây khó khăn cho các nhân viên y tế, những người đã quá sức với công việc.
Khó Khăn Trong Công Tác Truy Vết
Một yếu tố quan trọng dẫn đến sự bùng phát dịch bệnh là công tác truy vết tiếp xúc đang bị đứt gãy. Giám đốc CDC châu Phi cho biết, ngành y tế cần truy vết khoảng 40 người từng tiếp xúc gần với mỗi ca mắc xác định trong khu vực đô thị, với tổng số lên tới khoảng 135.000 người cần theo dõi.
Một trong những mắt xích yếu nhất khiến dịch Ebola bùng phát vượt tầm kiểm soát là công tác truy vết tiếp xúc bị đứt gãy. Ảnh: WHO
Tuy nhiên, thực tế cho thấy lực lượng chức năng chỉ mới xác định được khoảng 18.000 người, tức là chưa đến 15% số lượng cần thiết. Đáng lo ngại hơn, hơn 80% số ca nhiễm mới được phát hiện ở những người không nằm trong danh sách truy vết. Hơn nữa, khoảng 2/3 số ca tử vong xảy ra ngay trong cộng đồng thay vì ở các cơ sở y tế, dẫn đến nguy cơ lây nhiễm tăng cao thông qua các nghi thức mai táng không an toàn.
Mặc dù đối mặt với nhiều thách thức, nhưng các nỗ lực nghiên cứu vaccine và các phương pháp điều trị vẫn đang được đẩy nhanh. Đại học Oxford, hợp tác cùng Viện Huyết thanh Ấn Độ, đã phát triển vaccine thử nghiệm đầu tiên nhắm vào chủng Bundibugyo và đã tiến hành tiêm liều đầu tiên cho các tình nguyện viên.
Các thử nghiệm lâm sàng đối với hai liệu pháp kháng virus – kháng thể đơn dòng MBP134 và Remdesivir – cũng đang được triển khai cho hàng chục bệnh nhân tại CHDC Congo. Ngoài ra, Tổ chức Liên minh Vì Đổi mới Sáng tạo Ứng phó Dịch bệnh cũng đang hỗ trợ phát triển vaccine mới dựa trên công nghệ tiên tiến nhằm cung cấp cho người dân trong vùng dịch.
Trên bình diện quốc tế, sự thay đổi trong chính sách và việc Mỹ rút khỏi WHO đã tạo ra một số trở ngại trong công tác phối hợp cứu trợ tài chính và nhân sự. Tuy nhiên, các cơ quan y tế quốc tế vẫn đánh giá nguy cơ dịch bệnh lây lan ra các châu lục khác là rất thấp, nhờ vào hệ thống kiểm dịch biên giới và các biện pháp kiểm soát nhiễm khuẩn hiện đại.
