TS.BS. Trần Thị Minh Nguyệt, Viện Dinh dưỡng Quốc gia cho biết rằng không ít người thường mang theo một túi lớn các loại thực phẩm chức năng như viên tổng hợp đa vi chất, magie, canxi, vitamin D… với lý do uống “cho chắc”, mặc dù chưa từng kiểm tra xem liệu cơ thể có thực sự thiếu hụt hay không.
Sự gia tăng nhu cầu về các vi chất này phần lớn xuất phát từ tâm lý lo lắng về sức khoẻ và sự tác động mạnh mẽ từ quảng cáo trên mạng xã hội, đã khiến việc bổ sung vi chất trở thành một thói quen mà nhiều người tin rằng mọi người đều cần. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng việc tiêu thụ quá nhiều vi chất không phải lúc nào cũng mang lại lợi ích.
1. Khái Niệm Về Đa Vi Chất
TS.BS. Trần Thị Minh Nguyệt, Viện Dinh dưỡng Quốc gia.
Định nghĩa về “đa vi chất” (micronutrients) bao gồm các vitamin và khoáng chất cần thiết cho cơ thể với số lượng rất nhỏ – thường là miligam hoặc microgam mỗi ngày – nhưng lại có vai trò quan trọng trong hàng loạt chức năng sinh lý như hình thành máu, dẫn truyền thần kinh, co cơ, miễn dịch, chuyển hóa năng lượng và xây dựng xương. Nhóm vi chất này khác biệt rõ rệt với các chất dinh dưỡng đa lượng (macronutrients) như protein, carbohydrate, và chất béo, mà cơ thể cần ở mức độ lớn hơn để sản sinh năng lượng.
Theo TS.BS. Trần Thị Minh Nguyệt, vi chất được chia thành hai nhóm chính, đó là vitamin (bao gồm các loại tan trong nước như B, C, và các loại tan trong dầu như A, D, E, K) và khoáng chất (được phân thành đa lượng như canxi, magie, kali, natri và vi lượng như sắt, kẽm, i-ốt, selen). Khi nghe nói đến sản phẩm “đa vi chất” hay “multivitamin – multimineral”, điều đó có nghĩa là chúng kết hợp nhiều loại vitamin và khoáng chất trong cùng một viên hoặc gói, thường được tính theo phần trăm nhu cầu khuyến nghị hàng ngày (%RDA).
2. Đủ Vi Chất Qua Chế Độ Ăn Uống Thông Thường
TS.BS. Trần Thị Minh Nguyệt cho biết rằng một chế độ ăn đa dạng gồm nhiều nhóm thực phẩm – rau củ, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, protein từ động vật và thực vật, cũng như sản phẩm từ sữa – thường đã cung cấp đủ lượng vi chất cần thiết cho một người khỏe mạnh. Đây là điều mà rất nhiều quảng cáo thực phẩm chức năng thường không đề cập tới, vì nó đi ngược lại với thông điệp rằng “ai cũng cần bổ sung thêm vi chất”. Các tổ chức y tế lớn như WHO và hầu hết các hội dinh dưỡng quốc gia đều nhấn mạnh nguyên tắc “food first”, tức là ưu tiên đáp ứng nhu cầu vi chất qua thực phẩm tự nhiên trước khi xem xét đến việc bổ sung bằng viên uống.
Việc bổ sung các vi chất khi cơ thể không thiếu không làm cho sức khoẻ được “nâng cao” hơn bình thường. Đối với các loại vitamin tan trong nước như B và C, phần lớn lượng dư thừa sẽ được thải qua nước tiểu, gây lãng phí. Còn với các vitamin tan trong dầu (A, D, E, K) và một số khoáng chất như canxi, sắt, việc thừa thãi kéo dài có thể tích lũy lại trong cơ thể và gây hại cho gan, thận hoặc gây phản ứng bất lợi với các loại thuốc mà người dùng đang sử dụng.
Đủ vi chất từ chế độ ăn uống hàng ngày…
3. Ai Cần Bổ Sung Vi Chất Thực Sự?
TS.BS. Trần Thị Minh Nguyệt chỉ ra rằng có những nhóm người có nguy cơ cao bị thiếu vi chất và nên bổ sung theo sự chỉ định của y khoa, bao gồm:
- Phụ nữ có thai và cho con bú (cần thêm sắt, axit folic, canxi, i-ốt);
- Trẻ em trong giai đoạn ăn bổ sung nếu khẩu phần ăn chưa đa dạng;
- Người ăn chay trường hoặc thuần chay (có nguy cơ thiếu vitamin B12, sắt, kẽm, canxi);
- Người cao tuổi có khả năng hấp thu kém hoặc ít tiếp xúc với ánh nắng (có thể thiếu vitamin D, B12);
- Người mắc các bệnh đường tiêu hóa mãn tính như Crohn, celiac, hoặc đã phẫu thuật làm giảm khả năng hấp thu;
- Người sử dụng một số loại thuốc kéo dài (ví dụ như thuốc ức chế bơm proton làm giảm khả năng hấp thụ magie, B12);
- Và những vận động viên có cường độ tập luyện cao có nhu cầu magie, sắt tăng do mất qua mồ hôi hoặc chấn thương cơ.
Bổ sung vitamin B12 và sắt có tác dụng gì?ĐỌC NGAY
Ngoài những nhóm trên, một số tình trạng lâm sàng như thiếu máu do thiếu sắt, loãng xương đã được chẩn đoán, hoặc hội chứng kém hấp thu cũng cần phải bổ sung vi chất theo phác đồ điều trị, chứ không phải theo cảm tính.
4. Làm Thế Nào Để Biết Mình Có Thiếu Vi Chất Hay Không?
TS.BS. Trần Thị Minh Nguyệt nhấn mạnh rằng cách thức xác định đáng tin cậy nhất là tiến hành xét nghiệm máu chuyên biệt (như ferritin để kiểm tra sắt, 25-OH vitamin D, magie huyết thanh) kết hợp với việc đánh giá triệu chứng lâm sàng và tiền sử bệnh tật, chế độ ăn của người bệnh bởi bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng. Điều này tạo ra sự khác biệt lớn so với nhiều thông tin trên mạng xã hội, nơi mà chỉ liệt kê một số triệu chứng không rõ ràng như “mệt mỏi”, “khó ngủ”, “chuột rút” rồi kết luận thành thiếu magie hoặc canxi mà không có sự kiểm tra. Nhiều triệu chứng này còn tương đồng với hàng trăm nguyên nhân khác nhau, từ thiếu ngủ, căng thẳng cho đến các bệnh lý tuyến giáp hay vấn đề tâm thần kinh.
5. Các Nguyên Tắc Khi Bổ Sung Đa Vi Chất
Trước khi quyết định thêm vào chế độ ăn uống các vi chất như magie hay canxi, bạn nên tự hỏi ba câu quan trọng: Chế độ ăn hiện tại của mình có thực sự thiếu hụt nhóm thực phẩm nào không? Mình có thuộc vào nhóm có nguy cơ cao đã nêu ở trên không? Và cuối cùng – mình đã xét nghiệm hoặc nhận tư vấn chuyên môn xác thực về tình trạng thiếu hụt của bản thân hay chưa? Nếu câu trả lời cho cả ba câu hỏi đều là “không chắc” hoặc “chưa”, thì cách tốt nhất và tiết kiệm nhất vẫn là điều chỉnh khẩu phần ăn trước, thay vì vội vàng mua một hộp đa vi chất theo sự quảng cáo trên mạng xã hội. Việc bổ sung vi chất nên là một quyết định dựa trên cơ sở khoa học và cá nhân hóa, chứ không phải là một trào lưu, như lời khuyên từ TS.BS. Trần Thị Minh Nguyệt.
Bạn có thể tìm hiểu thêm về lợi ích của việc bổ sung magie trước khi ngủ qua bài viết Khám Phá 6 Lợi Ích Của Việc Bổ Sung Magie Trước Giấc Ngủ, hoặc tìm hiểu hành trình lan tỏa lối sống khỏe mạnh qua cuộc thi Herbalife Việt Nam Tham Gia Cuộc Thi Tôi Khỏe Đẹp Hơn Lần 5.
