Tại Việt Nam, nhiều loại vaccine đã được triển khai trong Chương trình Tiêm chủng mở rộng và các cơ sở tiêm chủng tư nhân. Tuy nhiên, một số người vẫn chưa hiểu rõ về tầm quan trọng của vaccine cũng như nhóm đối tượng nào cần được tiêm chủng. Vậy vaccine thực sự có vai trò gì và những bệnh nào có thể phòng ngừa thông qua việc tiêm chủng?
1. Nguyên lý hoạt động của vaccine
Vaccine hoạt động dựa trên cơ chế kích thích hệ miễn dịch, giúp cơ thể sản sinh kháng thể và ghi nhớ các tác nhân gây bệnh. Khi gặp lại virus hoặc vi khuẩn trong tương lai, hệ miễn dịch sẽ nhận diện và phản ứng nhanh chóng, từ đó: Hướng Dẫn Bảo Quản Insulin Đúng Cách Để Kiểm Soát Đái Thá…
- Ngăn chặn sự xuất hiện của bệnh tật.
- Giảm thiểu mức độ nghiêm trọng của bệnh nếu không may mắc phải.
- Hạn chế các biến chứng có thể xảy ra.
- Giảm tỷ lệ tử vong.
- Giảm sự lây lan của bệnh trong cộng đồng.
Dù rằng không phải tất cả các loại vaccine đều cung cấp sự bảo vệ tuyệt đối, nhưng phần lớn trong số đó đã cho thấy hiệu quả rõ rệt trong việc giảm bớt mức độ nghiêm trọng khi người tiêm mắc bệnh.
2. Những bệnh truyền nhiễm có thể phòng ngừa qua vaccine
2.1. Sởi
Sởi là một trong các bệnh truyền nhiễm cực kỳ dễ lây lan thông qua đường hô hấp. Người bệnh có khả năng phải đối mặt với nhiều biến chứng nguy hiểm như viêm phổi và viêm não. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), vaccine sởi hiệu quả nhất trong việc phòng bệnh này.
Vaccine sởi tại Việt Nam bao gồm: Vaccine sởi đơn, vaccine phối hợp sởi – rubella (MR), vaccine phối hợp sởi – quai bị – rubella (MMR).
Đối tượng nên tiêm vaccine sởi:
- Trẻ em trong độ tuổi tiêm chủng theo quy định.
- Trẻ chưa được tiêm đủ liều.
- Người lớn chưa từng mắc sởi hoặc chưa được tiêm vaccine.
- Những người có kế hoạch đến khu vực đang có dịch.
Để tạo miễn dịch bền vững, cần tuân thủ đúng hướng dẫn tiêm chủng.
Nhờ vào các chương trình tiêm chủng, nhiều bệnh truyền nhiễm nguy hiểm đã được kiểm soát.
2.2. Thủy đậu
Dù nhiều người nghĩ rằng thủy đậu là bệnh nhẹ ở trẻ em, bệnh này vẫn có thể gây ra các biến chứng nghiêm trọng như viêm phổi và nhiễm trùng huyết, đặc biệt đối với phụ nữ mang thai.
Vaccine thủy đậu tại Việt Nam gồm: Vaccine varivax, varilrix và vaccine phối hợp có thành phần thủy đậu.
Nhóm đối tượng nên tiêm vaccine thủy đậu:
- Trẻ em trong độ tuổi khuyến cáo.
- Thanh thiếu niên chưa từng mắc bệnh.
- Người lớn không có miễn dịch.
- Nhân viên y tế và giáo viên.
- Người thường xuyên tiếp xúc với trẻ nhỏ.
2.3. Cúm mùa
Cúm mùa là bệnh do virus gây ra, thường xảy ra hàng năm. Mặc dù hầu hết mọi người có thể hồi phục nhanh chóng, một số người thuộc nhóm nguy cơ cao có thể phải đối mặt với các biến chứng như viêm phổi và suy hô hấp.
Vaccine cúm mùa được sử dụng tại Việt Nam: Các loại vaccine cúm mùa được cập nhật theo khuyến nghị của WHO.
Đối tượng khuyến nghị tiêm vaccine cúm:
- Trẻ em.
- Người trên 65 tuổi.
- Phụ nữ mang thai.
- Người mắc bệnh tim và đái tháo đường.
- Người suy giảm miễn dịch.
2.4. Bạch hầu, ho gà, uốn ván
Đây là ba bệnh truyền nhiễm nguy hiểm mà vaccine đã được đưa vào Chương trình Tiêm chủng mở rộng cho trẻ em. Tiêm phòng định kỳ cần thiết để duy trì miễn dịch.
Những ai nên tiêm?
- Trẻ em theo lịch tiêm chủng.
- Phụ nữ mang thai với vaccine ho gà (Tdap).
- Người lớn cần tiêm nhắc lại nếu có nguy cơ cao.
Vaccine được chống chỉ định với những người có tiền sử phản vệ hoặc dị ứng nặng với thành phần của vaccine.
2.5. Viêm gan B
Vaccine viêm gan B là phương pháp hiệu quả nhất để phòng ngừa nhiễm virus này và giảm nguy cơ mắc các bệnh như xơ gan và ung thư gan.
Ai nên tiêm vaccine viêm gan B?
Vaccine được khuyến cáo cho trẻ sơ sinh trong vòng 24 giờ sau khi sinh và những người chưa có miễn dịch.
2.6. HPV
Vaccine HPV giúp ngăn ngừa các biến chứng do virus HPV, nguyên nhân chính dẫn đến ung thư cổ tử cung. Tiêm vaccine được khuyến cáo cho cả nam và nữ trong độ tuổi từ 9 đến 14.
2.7. Phế cầu
Vaccine phế cầu phòng ngừa các bệnh do Streptococcus pneumoniae, là nguyên nhân gây viêm phổi và viêm màng não.
Đặc biệt cần tiêm cho trẻ nhỏ và người cao tuổi.
2.8. Não mô cầu
Vaccine giúp ngăn ngừa các bệnh do Neisseria meningitidis, bao gồm viêm màng não.
Người nên tiêm bao gồm trẻ em, thanh thiếu niên và những người sống trong môi trường đông người.
2.9. Vaccine rota
Giúp phòng ngừa tiêu chảy cấp do virus rota, đặc biệt ở trẻ nhỏ và phụ nữ mang thai.
3. Lợi ích khi tiêm vaccine
Tiêm vaccine đầy đủ không chỉ bảo vệ bản thân mà còn xây dựng miễn dịch cộng đồng.
Việc tiêm vaccine không chỉ giảm nguy cơ mắc bệnh cho bản thân mà còn làm giảm khả năng lây lan trong cộng đồng. Khi tỷ lệ tiêm chủng tăng cao, miễn dịch cộng đồng sẽ được hình thành, bảo vệ những người không thể tiêm vaccine như trẻ sơ sinh hoặc người suy giảm miễn dịch.
Đó là lý do tại sao tiêm chủng luôn được xem là một trong những chiến lược y tế công cộng hiệu quả nhất. Người dân nên kiểm tra lịch sử tiêm chủng của mình và gia đình để đảm bảo tiêm vaccine đầy đủ theo quy định.
