Trong thế giới hiện đại, việc giữ gìn trí nhớ và khả năng nhận thức khi bước vào độ tuổi lão hóa trở thành một chủ đề gây sự chú ý đặc biệt. Một số người, ngay cả khi đã vượt qua tuổi 80, vẫn duy trì khả năng ghi nhớ tốt như những người ở độ tuổi 50. Họ được gọi là “SuperAgers” – những cá nhân lão hóa đặc biệt. Thuật ngữ này lần đầu tiên được nhà nghiên cứu Emily Rogalski giới thiệu vào năm 2008.
Mặc dù trước đây, giới khoa học từng nghĩ rằng những “SuperAgers” may mắn sở hữu gen tốt, không bị ảnh hưởng bởi các bệnh gây suy giảm trí nhớ như Alzheimer, một nghiên cứu gần đây đã tiết lộ một góc nhìn mới về vấn đề này. Nghiên cứu này được công bố trên tạp chí Alzheimer’s Research & Therapy, mở ra những hiểu biết thú vị về cơ chế bảo vệ trí nhớ của nhóm người này. Khám Phá Dấu Ấn Kiến Trúc Thời Nguyễn Ở Đèo Hải Vân Khánh Hòa Tăng Cường Biện Pháp Bảo Vệ Động Vật Hoang Dã Q… TPHCM Dự Kiến Tăng 10% Chỉ Tiêu Nghĩa Vụ Quân Sự Năm 2027
Một số người khi bước sang tuổi 80 hay 90 vẫn có khả năng ghi nhớ thông tin nhanh nhạy như những người ở độ tuổi 50. Ảnh minh họa: Earth
Để tìm hiểu chiều sâu vấn đề di truyền, các nhà nghiên cứu từ Trung tâm Chăm sóc Nghiên cứu Lão hóa Khỏe mạnh và Alzheimer tại Đại học Chicago, kết hợp với Viện Nghiên cứu Di truyền Dịch tễ TGen, đã tiến hành phân tích DNA từ 231 người cao tuổi. Nhóm nghiên cứu chú trọng đến 142 SuperAgers với độ tuổi trung bình là 83,7 năm và 89 người tham gia kiểm soát khác có trí nhớ ở mức trung bình.
Tất cả người tham gia đều cho kết quả 0 trong các bài đánh giá lâm sàng về sa sút trí tuệ, nghĩa là không có ai biểu hiện tổn thương nhận thức hay suy giảm trí nhớ bệnh lý. Các chuyên gia đã phân tích gen APOE, được biết đến là yếu tố di truyền có ảnh hưởng mạnh nhất đến nguy cơ mắc Alzheimer, đồng thời xem xét ba chỉ số nguy cơ đa gen từ hàng nghìn biến thể gen khác nhau.
Kết quả từ nghiên cứu này đã gây bất ngờ cho các nhà khoa học, khi không phát hiện ra sự khác biệt di truyền rõ rệt giữa nhóm SuperAgers và nhóm người có trí nhớ trung bình. Tỷ lệ sở hữu biến thể gen ε4 – yếu tố làm tăng nguy cơ Alzheimer – ở nhóm SuperAgers chỉ là 16%, trong khi con số này là 19% ở nhóm còn lại.
Bên cạnh đó, tỷ lệ mang gen ε2 giúp bảo vệ trí não của cả hai nhóm đều tương đương nhau, khoảng 13%. Ngay cả khi kiểm tra các chỉ số nguy cơ đa gen hay tìm kiếm các biến thể gen hiếm gặp, nhóm nghiên cứu không thấy bất kỳ yếu tố di truyền vượt trội nào cho thấy lý do giải thích sự xuất sắc trong khả năng nhớ của nhóm SuperAgers.
Chuyên gia Matt Huentelman từ Viện TGen cho rằng, các yếu tố di truyền phổ biến hiện nay không thể lý giải khả năng ghi nhớ phi thường của một số người ở độ tuổi gần 90. Việc không mang gen liên quan đến nguy cơ mắc Alzheimer chỉ giúp cá nhân sống đến 85 tuổi mà không bị suy giảm trí tuệ, nhưng không đồng nghĩa với việc họ sẽ duy trì được trí nhớ như tuổi 50.
Phát hiện này đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong tư duy nghiên cứu, từ chỉ chú trọng tìm cách tránh xa những yếu tố gây bệnh, giờ đây các nhà khoa học đang chuyển sang khám phá các yếu tố tích cực có thể bảo vệ và duy trì sức khỏe não bộ. Đặc biệt, một số SuperAgers, dẫu mang gen có nguy cơ cao, vẫn giữ được trí nhớ xuất sắc, cho thấy não của họ có những cơ chế tự bảo vệ mạnh mẽ.
Emily Rogalski nhấn mạnh rằng, sự suy giảm trí nhớ không phải là điều tất yếu của lão hóa. Dù nghiên cứu này chưa đo lường trực tiếp lối sống, nhiều bằng chứng hiện có cho thấy rằng thói quen sống là yếu tố chủ chốt trong việc bảo vệ sức khỏe não bộ. Việc duy trì hoạt động thể chất liên tục, chăm sóc sức khỏe tim mạch, ngủ đủ giấc, tham gia vào các hoạt động xã hội và không ngừng phát triển trí tuệ trong suốt cuộc đời được xem là các yếu tố thiết yếu trong việc xây dựng tấm chắn bảo vệ cho bộ não.
Trong tương lai, các nhà nghiên cứu dự kiến sẽ kết hợp việc kiểm tra trí nhớ với các phương pháp chụp ảnh não bộ, phân tích chỉ số sinh học trong máu, theo dõi chất lượng giấc ngủ và đánh giá các yếu tố môi trường để làm rõ những bí ẩn về những bộ não không tuổi này.
