Cập nhật Luật An toàn thực phẩm: Những thay đổi chủ chốt và bước tiếp theo

Quyền được sử dụng thực phẩm an toàn là mối quan tâm công khai; việc sửa đổi khung pháp lý liên quan vì thế phải được cân nhắc kỹ lưỡng. Một phiên họp quan trọng tại Bộ Y tế đã diễn ra để rà soát, tiếp thu ý kiến thẩm định và thống nhất phương án chỉnh lý dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi). Bài viết này hệ thống lại những nội dung đã được thảo luận, giải thích ý nghĩa của các điều chỉnh chính và chỉ ra các khía cạnh cần theo dõi trong giai đoạn tiếp theo.

Cuộc họp do Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên chủ trì vào chiều ngày 3/9 tại trụ sở Bộ Y tế; thành viên Tổ soạn thảo và đại diện các Bộ, ngành tham gia để hoàn thiện hồ sơ luật. Tại buổi làm việc, nhóm soạn thảo đã tiếp nhận báo cáo thẩm định của Bộ Tư pháp (số 458/BCTĐ-BTP ngày 23/08/2026) và xử lý 19 ý kiến được nêu, trong đó Cục An toàn thực phẩm đã tiếp thu 17 ý kiến, và tiếp thu đồng thời giải trình 2 ý kiến.

Tại sao lần sửa đổi này được đặt trọng tâm vào bảo vệ sức khỏe?

Trong quá trình thẩm định, Chính phủ đã chỉ rõ yêu cầu rà soát, thể chế hóa các chủ trương, đường lối của Đảng để đảm bảo tính thống nhất giữa Luật An toàn thực phẩm và các luật khác như Luật Chất lượng sản phẩm hàng hóa hay Luật Tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật. Nghị quyết số 257/NQ-CP ngày 28/08/2026 của Chính phủ nêu rõ một số định hướng chiến lược cần đưa vào hồ sơ luật, tập trung vào bảo đảm an toàn cho người tiêu dùng và hạn chế rủi ro từ sản xuất, kinh doanh, lưu thông thực phẩm.

Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh quan điểm đặt sức khỏe, tính mạng của người dân lên trên hết và yêu cầu Cục An toàn thực phẩm cùng tổ soạn thảo thực hiện chỉnh lý theo hướng tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước. Đồng thời, cơ quan thường trực được giao phải bám sát năm chính sách được Chính phủ thông qua tại Nghị quyết số 154 trong quá trình hoàn thiện dự thảo.

Những sửa đổi đáng chú ý về ngôn ngữ và phạm vi điều chỉnh

Phiên họp rà soát đã thống nhất một loạt chỉnh sửa về từ ngữ, tiêu đề các chương và nội dung các điều khoản để làm rõ phạm vi điều chỉnh và trách nhiệm của các bên. Một số thay đổi cụ thể đã được ghi nhận trong biên bản làm việc, bao gồm:

• Hiệu chỉnh phạm vi điều chỉnh của Luật để tránh chồng chéo và tăng tính khả thi khi thi hành.
• Bỏ cụm từ “nội dung quy chuẩn kỹ thuật” tại khoản 2 Điều 3 nhằm tinh gọn cách diễn đạt.
• Đổi tên chương liên quan tới quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân từ nội dung về sản xuất, kinh doanh sang khái quát hơn là quyền, nghĩa vụ trong việc bảo đảm an toàn thực phẩm.
• Loạt điều, khoản được sửa tên hoặc bỏ bớt cụm từ không cần thiết (ví dụ: loại bỏ từ “quốc gia” trong quy định về nước sạch đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia).
• Chỉnh lý các quy định liên quan đến quản lý sản phẩm, quản lý cơ sở sản xuất, quản lý thử nghiệm, kiểm nghiệm, và trách nhiệm của các bên trong chuỗi thực phẩm.

Những điều chỉnh này nhằm mục đích làm rõ hệ thống pháp lý, tập trung quản lý theo rủi ro, và tăng tính minh bạch cho các thủ tục như công bố, đăng ký, kiểm nghiệm.

Mô hình cơ quan quản lý: một đầu mối hay phân tầng?

Một nội dung được Chính phủ yêu cầu làm rõ là mô hình tổ chức quản lý an toàn thực phẩm từ Trung ương đến địa phương. Trong hồ sơ sửa đổi, có đề xuất giao quyền quản lý thống nhất cho một cơ quan duy nhất nhưng cũng có quan điểm cần đảm bảo sự phối hợp liên ngành để xử lý các lĩnh vực chồng lấn. Tổ soạn thảo đã thảo luận kỹ nhằm tìm giải pháp cân bằng giữa tính thống nhất trong quản lý và yêu cầu chuyên môn ở từng cấp.

Quản lý theo rủi ro, tăng cường hậu kiểm và truy xuất nguồn gốc

Hướng tiếp cận quản lý dựa trên mức độ rủi ro được nhắc tới nhiều lần trong các nội dung điều chỉnh: tập trung thanh tra, kiểm tra những đối tượng, sản phẩm có nguy cơ cao; đồng thời đơn giản hóa thủ tục hành chính đối với sản phẩm, cơ sở có mức độ rủi ro thấp hơn. Cơ chế tăng cường hậu kiểm và hệ thống truy xuất nguồn gốc cũng được đề xuất để nâng cao hiệu quả cảnh báo và thu hồi sản phẩm không an toàn khi phát sinh sự cố.

Cần lưu ý là một khung quản lý số cho thương mại thực phẩm trên nền tảng trực tuyến cũng được nhắc tới nhằm bắt kịp thực tế thương mại điện tử nhưng nội dung chi tiết sẽ được hoàn thiện trong giai đoạn soạn thảo tiếp theo.

Những thay đổi về kiểm nghiệm và trách nhiệm thử nghiệm

Dự thảo chỉnh lý một số điều liên quan tới khái niệm thử nghiệm/kiểm nghiệm, trách nhiệm kết quả thử nghiệm và vai trò của các phòng xét nghiệm. Việc này nhằm làm rõ mục tiêu là xác định sự phù hợp của sản phẩm với tiêu chuẩn, quy chuẩn, đồng thời phân định trách nhiệm pháp lý giữa các bên liên quan.

Những điểm sửa đổi liên quan tới Điều 61, Điều 58, Điều 59, Điều 70 và các khoản khác đã được nêu cụ thể trong nội dung chỉnh lý, nhằm đảm bảo tính khả thi và tránh trùng lắp trách nhiệm giữa cơ sở và cơ quan quản lý.

Ý nghĩa thực tiễn đối với người tiêu dùng và doanh nghiệp

Sửa đổi được đặt định nhằm hai mục tiêu đồng thời: bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng và tạo môi trường pháp lý rõ ràng, thuận lợi cho sản xuất, kinh doanh thực phẩm an toàn. Khi khung pháp luật hợp lý hơn, doanh nghiệp có thể tiếp cận quy trình kiểm định minh bạch hơn và cơ quan quản lý có căn cứ pháp lý rõ ràng để xử lý vi phạm, trong khi người tiêu dùng hưởng lợi từ hệ thống cảnh báo, thu hồi và truy xuất nguồn gốc hiệu quả hơn.

Về mặt phát triển nguồn nhân lực thực hành trong lĩnh vực y tế và an toàn thực phẩm, việc phối hợp với các chương trình đào tạo, mô phỏng thực hành tại trường công lập và cơ sở y tế sẽ ngày càng quan trọng để đảm bảo năng lực thực thi chính sách; tham khảo thêm nội dung về Nâng năng lực thực hành y tế giúp hiểu rõ hướng tiếp cận tăng cường năng lực chuyên môn phục vụ quản lý an toàn thực phẩm.

Cơ chế cảnh báo và thu hồi: kinh nghiệm hiện hữu

Việc hoàn thiện quy định về cảnh báo và thu hồi được đặt ở vị trí ưu tiên để xử lý nhanh các tình huống thực phẩm không an toàn. Cơ chế này phải đảm bảo rõ trách nhiệm của nhà sản xuất, nhà phân phối, nhà thuốc và cơ sở y tế khi phát hiện sản phẩm không đạt chất lượng. Ví dụ về quy trình thu hồi, diễn giải trách nhiệm các bên có thể tham khảo trong các hướng dẫn thu hồi thực phẩm và thuốc hiện hành, như trường hợp thông tin về Thu hồi lô Colchicina Seid 1mg nêu rõ bước xử lý dành cho bệnh nhân, nhà thuốc và cơ sở y tế.

Yếu tố bảo vệ nhóm dễ tổn thương: học sinh và cộng đồng trẻ

Một khía cạnh liên quan tới sức khỏe cộng đồng là bảo vệ nhóm dễ bị tổn thương trước các nguy cơ liên quan tới thực phẩm, dinh dưỡng và sản phẩm tiêu dùng khác. Mối liên hệ giữa môi trường học đường, sức khỏe trẻ em và công tác phòng ngừa sản phẩm gây hại được các chuyên gia lồng ghép khi thảo luận về chính sách giáo dục sức khỏe. Để hiểu rõ hơn mô hình can thiệp ở trường học và chính sách phòng ngừa liên ngành, người đọc có thể xem thêm phân tích về Bảo vệ học sinh trước thuốc lá điện tử, vốn nêu những nguyên tắc tương tự về phòng ngừa và giáo dục sức khỏe.

Quy trình tiếp theo và điều người dân cần biết

Sau vòng tiếp thu, giải trình các ý kiến thẩm định và góp ý của thành viên Chính phủ, Tổ soạn thảo sẽ hoàn thiện dự thảo để trình Chính phủ báo cáo Quốc hội theo quy định. Người dân và doanh nghiệp có thể theo dõi các bản dự thảo công khai để nắm thay đổi về nghĩa vụ khai báo, kiểm nghiệm và quyền lợi khi gặp sự cố an toàn thực phẩm. Việc cập nhật thông tin kịp thời giúp các bên chủ động tuân thủ và chuẩn bị phương án ứng phó.

Câu hỏi thường gặp

1. Ai là người chủ trì phiên họp tiếp thu, giải trình?
Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên đã chủ trì cuộc họp Tổ soạn thảo vào chiều ngày 3/9 tại Bộ Y tế.

2. Có bao nhiêu ý kiến thẩm định được tiếp thu?
Theo báo cáo, tổ soạn thảo tiếp thu tổng cộng 19 ý kiến thẩm định, trong đó Cục An toàn thực phẩm đã tiếp thu 17 ý kiến và tiếp thu, giải trình 2 ý kiến.

3. Những nội dung nào được ưu tiên sửa đổi?
Các nội dung sửa đổi tập trung vào: tinh chỉnh phạm vi điều chỉnh, quản lý theo mức độ rủi ro, tăng cường hậu kiểm và truy xuất nguồn gốc, quy định về quản lý thử nghiệm/kiểm nghiệm, cũng như hoàn thiện cơ chế thu hồi, cảnh báo và quản lý kinh doanh trên nền tảng số.

4. Người dân cần làm gì để cập nhật thay đổi?
Theo dõi các bản dự thảo công khai và thông tin từ Bộ Y tế, Cục An toàn thực phẩm để nắm rõ nghĩa vụ, quyền lợi và quy trình xử lý khi phát hiện thực phẩm không an toàn.

Kết luận

Việc chỉnh lý Luật An toàn thực phẩm đang theo hướng làm rõ trách nhiệm, tăng cường công cụ quản lý theo rủi ro và nâng cao khả năng ứng phó khi có sự cố. Mục tiêu cuối cùng là bảo vệ sức khỏe cộng đồng trong khi vẫn tạo điều kiện cho hoạt động sản xuất, kinh doanh hợp pháp. Giai đoạn tiếp theo sẽ quyết định nhiều chi tiết kỹ thuật và cơ chế thực thi; do đó, các bên liên quan cần tiếp tục theo dõi và đóng góp ý kiến có căn cứ để hoàn thiện khung pháp lý này.

Ảnh và minh họa trong bài giữ nguyên nguồn và chú thích từ buổi họp của Bộ Y tế.