Gần đây, một ca bệnh sốt rét ác tính đã được ghi nhận tại TPHCM, khiến giới y tế cảnh giác về sự tái xuất hiện của căn bệnh này tại miền Nam. Bệnh nhân là một người đàn ông 30 tuổi, từng có thời gian làm việc tại Nigeria. Trong khi chờ đợi điều trị khẩn cấp, tình trạng khan hiếm thuốc Artesunate tại khu vực đã tạo ra vô vàn thách thức cho các bác sĩ, buộc họ phải xin hỗ trợ từ Bệnh viện Bạch Mai ở Hà Nội.
Thông tin từ Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TPHCM cho hay, bệnh nhân này đã trở về Việt Nam vào tháng 7 năm 2026 và xuất hiện triệu chứng sốt, rét run khoảng ba ngày trước khi lên máy bay. Tuy nhiên, không có sự can thiệp y tế nào diễn ra trong thời gian anh ở châu Phi. Sau khi trở về, xét nghiệm xác nhận có ký sinh trùng sốt rét trong máu, kèm theo vàng da, và đã được chẩn đoán mắc sốt rét ác tính. Thanh Hóa Tăng Cường Biện Pháp Ứng Phó Với Sự Tăng Trưởng… Việt Nam Hướng Đến Mục Tiêu Giới Tính Khi Sinh Cân Bằng Đ… Tăng Cường Đầu Tư Y Tế Dự Phòng: Ứng Phó Hiệu Quả Với Dịc…
Vào ngày 23 tháng 7, bệnh nhân được đưa vào Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TPHCM. Các bác sĩ đánh giá rằng cần sử dụng Artesunate gấp. Do nguồn thuốc tại miền Nam đã cạn kiệt, bệnh viện đã phải liên hệ với các cơ sở y tế khác để có thuốc. Cuối cùng, thuốc đã được vận chuyển từ Hà Nội vào TPHCM chỉ trong vòng 5 giờ sau khi bệnh nhân nhập viện. Nhờ sự can thiệp kịp thời, bệnh nhân đã hồi phục và thoát khỏi tình trạng nguy kịch.
Thuốc được vận chuyển bằng đường hàng không từ Hà Nội vào TPHCM trong đêm và đến tay bác sĩ sau khoảng 5 giờ kể từ khi bệnh nhân nhập viện. Ảnh: BVCC.
Câu chuyện của bệnh nhân này phản ánh một nghịch lý trong công tác phòng chống sốt rét hiện nay: khi số ca bệnh giảm, việc duy trì nguồn thuốc điều trị cũng trở nên khó khăn hơn. Thành phố Hồ Chí Minh đã từng được công nhận đã loại trừ sốt rét, nhưng gần đây chủ yếu tiếp nhận những trường hợp ngoại lai, đặc biệt là những người đã từng đến hoặc làm việc tại các quốc gia có dịch bệnh sốt rét.
Sự khan hiếm thuốc vẫn đang là một vấn đề cần được quan tâm, nhất là khi số ca sốt rét do Plasmodium falciparum đang gia tăng. Sự giảm đi của số ca bệnh không có nghĩa là giảm thiểu nguy cơ; căn bệnh này có thể diễn biến nhanh chóng và gây ra những biến chứng nghiêm trọng, thậm chí là tử vong nếu không được điều trị kịp thời.
Tình hình sốt rét tại miền Nam hiện nay
Báo cáo từ Viện Sốt rét – Ký sinh trùng – Côn trùng TPHCM cho thấy, đến ngày 10 tháng 8 năm 2026, khu vực này đã ghi nhận 17 trường hợp mắc sốt rét, trong đó có 8 ca thông thường và 9 ca ác tính, kèm theo một trường hợp tử vong. Đáng lưu ý, tất cả trường hợp đều là ngoại lai, không có ca sốt rét nội địa nào được ghi nhận. TPHCM ghi nhận 14 ca, trong đó có 1 ca tử vong.
Số liệu từ TPHCM cũng cho thấy rằng 11 ca là do P. falciparum, 2 ca do P. vivax và 1 ca do P. malariae. Điều này nhấn mạnh rằng dù số ca bệnh giảm, chưa bao giờ có lý do để xem nhẹ mối nguy hiểm tiềm tàng từ sốt rét.
Trong toàn quốc, báo cáo cũng chỉ ra rằng trong tuần 30 năm 2026, đã có 69 ca sốt rét được ghi nhận, trong đó 52 ca là ngoại lai và 17 ca nội địa. Nhóm ngoại lai chiếm khoảng 75%, đặc biệt 94% số ca này đến từ khu vực châu Phi. Một mối quan tâm lớn là 11 trường hợp sốt rét ác tính và 1 ca tử vong đã xảy ra trong nhóm này.
Nguy cơ từ những người trở về từ vùng dịch bệnh cao không nên bị coi thường. Theo TS. Đoàn Bình Minh – Phó Viện trưởng Viện Sốt rét – Ký sinh trùng – Côn trùng TPHCM, những người từng sinh sống hoặc làm việc tại những khu vực có dịch bệnh cao, đặc biệt là ở châu Phi, cần được đặc biệt chú ý nếu họ xuất hiện triệu chứng sốt.
Bên cạnh đó, tài liệu phòng chống và loại trừ sốt rét giai đoạn 2026 – 2030 cũng nhấn mạnh sự cần thiết phải duy trì khả năng phát hiện và điều trị sốt rét kịp thời, cùng với quản lý ca bệnh chặt chẽ để ngăn ngừa sốt rét ác tính và tử vong. Ngành y tế còn cần phối hợp với các cơ quan khác để kiểm soát tình hình và cảnh báo cho những cá nhân trở về từ vùng có dịch.
Người dân làm việc trong lĩnh vực nông nghiệp, đặc biệt ở những vùng vẫn có dịch sốt rét, nên thực hiện các biện pháp bảo vệ như sử dụng màn, hạn chế muỗi đốt, và đi khám sớm khi có triệu chứng. Đây cũng là một trong những nhóm mà chương trình quốc gia cần đặc biệt lưu ý.
Giải pháp cho vấn đề khan hiếm thuốc
Câu chuyện về sự khan hiếm thuốc Artesunate cho thấy rằng việc loại trừ sốt rét không có nghĩa là ngưng hoạt động điều trị. Theo báo cáo phòng chống và loại trừ sốt rét giai đoạn 2021-2025, thuốc điều trị sốt rét như Artesunate, chloroquine và quinine sulphate cần được duy trì sẵn có tại các cơ sở y tế.
Với số ca bệnh giảm, nhu cầu sử dụng thuốc cũng giảm theo, gây khó khăn cho việc duy trì một nguồn dự trữ thuốc lớn mà không gây lãng phí. Do đó, cần có một cơ chế phân phối và dự trữ thuốc linh hoạt để đảm bảo các loại thuốc thiết yếu có thể đến tay bệnh nhân ngay khi cần thiết.
Kế hoạch cho giai đoạn 2026 – 2030 cũng yêu cầu các cơ sở y tế cần chủ động trong việc bảo quản và cung cấp thuốc điều trị phù hợp với nhu cầu, nhằm vừa đảm bảo khả năng đáp ứng điều trị vừa giảm thiểu lãng phí.
Câu chuyện về 17 ca sốt rét tại miền Nam cho thấy rằng mặc dù nguồn bệnh đã thay đổi, nhưng sự cảnh giác lại không bao giờ được phép lơi lỏng. Một người từ vùng dịch có thể gây ra nguy cơ lớn nếu việc phát hiện và điều trị không kịp thời. Việt Nam đang hướng tới mục tiêu loại trừ sốt rét vào năm 2030 và để đạt được điều này cần giữ vững các địa bàn đã loại trừ và duy trì hệ thống giám sát hiệu quả.
Bởi vì với sốt rét, việc có ít ca bệnh là một thành công, nhưng mỗi ca bệnh mới lại đòi hỏi sự chú ý và can thiệp ngay lập tức.
