Một trường hợp tổn thương gan cấp nặng vừa được tiếp nhận tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương gợi lại bài học cảnh giác với thuốc đông y không rõ nguồn gốc. Bệnh nhân nam 61 tuổi, có tiền sử tăng huyết áp, sau gần hai tháng tự dùng thuốc bắc để chữa triệu chứng đau vùng thượng vị; khi nhập viện ông đã có dấu hiệu vàng mắt, vàng da kèm mệt mỏi nhiều và nước tiểu sẫm màu. Xét nghiệm cho thấy men gan AST/ALT tăng rất cao (AST: 1.121 U/L, ALT: 1.287 U/L), mức tăng được báo là hơn 30 lần so với bình thường, và các bác sĩ chẩn đoán tổn thương gan cấp liên quan đến thuốc bắc nguồn gốc không rõ.
Bệnh nhân bị vàng mắt khi nhập viện. Ảnh: BVCC
Những triệu chứng cảnh báo không nên bỏ qua
Từ ca bệnh này và khuyến cáo của bác sĩ phụ trách, người dân cần chú ý vài biểu hiện cảnh báo tổn thương gan cấp, gồm:
- Mệt mỏi kéo dài, cảm giác kiệt sức không giống trước đây;
- Chán ăn, buồn nôn hoặc nôn;
- Vàng da, vàng mắt xuất hiện đột ngột;
- Nước tiểu sẫm màu; phân nhạt màu trong một số trường hợp;
- Đau tức hoặc khó chịu ở vùng hạ sườn phải (bên phải) — nơi gần gan.
Nếu thấy một hoặc nhiều dấu hiệu trên, lời khuyên lặp lại từ đội ngũ y tế là dừng ngay thuốc đang dùng và tìm tới cơ sở khám chữa bệnh để được đánh giá.
Giải thích nhanh về men gan và mức tăng báo động
Men gan như AST và ALT là chỉ báo chức năng tế bào gan. Ở trường hợp được báo cáo, hai chỉ số này lần lượt là 1.121 U/L và 1.287 U/L — con số cho thấy tăng gấp hơn 30 lần so với giá trị bình thường. Mức tăng rất cao như vậy thường phản ánh tổn thương tế bào gan cấp, cần can thiệp y tế kịp thời để tránh tiến triển nặng hơn.
Tại sao thuốc đông y không rõ nguồn gốc lại có thể gây hại?
Theo nhận định của bác sĩ điều trị, thuốc đông y mua trôi nổi có thể chứa tạp chất hoặc thành phần gây độc, bao gồm kim loại nặng hoặc chất lạ không được kiểm soát. Những thành phần này có thể trực tiếp tổn thương tế bào gan hoặc tương tác bất lợi khi kết hợp với thuốc tây mà người bệnh đang dùng cho các bệnh mạn tính khác.
Bác sĩ kiểm tra tình trạng bệnh nhân sau khi được điều trị tích cực tại bệnh viện. Ảnh: BVCC
Những nguyên tắc xử trí ban đầu
Trong mô tả của đội ngũ y tế, bước can thiệp đầu tiên là ngưng ngay sản phẩm nghi ngờ và nhập viện để đánh giá mức độ tổn thương. Điều này cho phép theo dõi liên tục các thông số xét nghiệm và tiến hành điều trị bảo tồn hay đặc hiệu tùy tình trạng. Trường hợp bệnh nhân trong báo cáo đã được điều trị nội trú gần 20 ngày tại khoa viêm gan và men gan giảm dần, sức khỏe cải thiện sau can thiệp y tế.
Vai trò năng lực chuyên môn và quản lý kê đơn
Một trong những vấn đề y tế công cộng được đặt ra là năng lực của người kê đơn và hệ thống quản lý thuốc thảo dược trong cộng đồng. Để đảm bảo thực hành an toàn và tuân thủ quy định, bác sĩ, dược sĩ và những người hành nghề liên quan cần theo dõi các quy định chuyên môn và chuẩn hóa năng lực hành nghề; thông tin chi tiết về lịch trình thi tuyển và chuẩn hóa năng lực của người hành nghề y có thể tham khảo tại Lộ trình thi đánh giá năng lực hành nghề y 2027.
Giáo dục cộng đồng và phòng ngừa
Phòng ngừa ngộ độc do thuốc đông y không chỉ là trách nhiệm của ngành y mà còn cần động viên nỗ lực tuyên truyền, nhất là khi các sản phẩm có thể dễ tiếp cận trong cộng đồng hoặc trường học. Mô hình tuyên truyền, hợp tác nhà trường – phụ huynh và biện pháp giáo dục sức khỏe có vai trò quan trọng trong giảm rủi ro; ví dụ về cách triển khai chương trình giám sát và giáo dục có thể tham khảo trong bài viết về Thuốc lá điện tử trong môi trường học đường, vốn đề cập cách tiếp cận tuyên truyền trong môi trường giáo dục.
Chẩn đoán phân biệt khi xuất hiện vàng da
Khi bệnh nhân đến với biểu hiện vàng da và men gan tăng cao, bác sĩ sẽ cần phân biệt nhiều nguyên nhân khác nhau: tổn thương do thuốc, viêm gan virus, rối loạn chuyển hóa, hoặc tổn thương thứ phát do các bệnh lý khác. Trong một số trường hợp, tổn thương gan bởi di căn từ các ung thư nguyên phát cũng gây vàng da hoặc men gan bất thường; để hiểu rõ các vị trí di căn và dấu hiệu cảnh báo liên quan đến ung thư đại trực tràng, người đọc có thể tham khảo phân tích về Di căn trong ung thư đại trực tràng.
Khuyến nghị cụ thể cho người dân
- Không tự ý mua và dùng thuốc bắc, thuốc đông y từ nguồn không rõ xuất xứ;
- Nếu đang dùng thuốc điều trị bệnh mạn tính (ví dụ thuốc tăng huyết áp), trao đổi với bác sĩ trước khi thêm bất kỳ sản phẩm thảo dược nào;
- Ngưng thuốc ngay khi xuất hiện các triệu chứng mệt mỏi bất thường, vàng da/vàng mắt hoặc nước tiểu sẫm màu và đến cơ sở y tế để được khám;
- Lưu giữ nhãn mác, vỏ hộp, hoặc ghi nhớ tên, liều lượng sản phẩm bạn đã dùng để cung cấp thông tin cho nhân viên y tế.
Câu hỏi thường gặp
1. Thuốc đông y có thể gây suy gan cấp không?
Có khả năng nếu sản phẩm chứa thành phần độc hại hoặc bị nhiễm tạp chất; trường hợp báo cáo cho thấy thuốc bắc không rõ nguồn gốc đã bị nghi ngờ là nguyên nhân gây tổn thương gan cấp.
2. Triệu chứng nào nên khiến tôi đi khám ngay?
Vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, buồn nôn kéo dài, mệt mỏi nặng là những dấu hiệu nên đi khám kịp thời.
3. Có nên kết hợp thuốc tây và thuốc bắc không?
Việc kết hợp cần có hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ; không tự ý dùng đồng thời các sản phẩm mà không biết tương tác có thể xảy ra.
4. Nếu đã dùng thuốc và không có triệu chứng thì vẫn cần kiểm tra?
Nếu dùng sản phẩm trong thời gian dài hoặc có bệnh nền, nên trao đổi với bác sĩ về việc theo dõi lâm sàng và xét nghiệm khi cần thiết.
Kết luận
Ca bệnh này là lời nhắc rõ ràng rằng “tự điều trị” bằng thuốc bắc không rõ nguồn gốc tiềm ẩn rủi ro lớn cho gan. Khi có triệu chứng nghi ngờ, dừng sản phẩm và đến cơ sở y tế để đánh giá là hành động cần thiết. Đồng thời, nâng cao năng lực hành nghề y, quản lý sản phẩm thảo dược và tăng cường truyền thông sức khỏe trong cộng đồng là các bước then chốt để giảm nguy cơ lặp lại những sự cố tương tự.
